Album jazz nên biết 2026: bậc thầy kinh điển và những giọng nói mới

Nếu bạn muốn bắt đầu nghe jazz, hãy đi từ những kiệt tác dễ tiếp cận như Kind of Blue của Miles Davis, Time Out của Dave Brubeck hay Getz/Gilberto, rồi chuyển sang những tác phẩm sâu hơn như A Love Supreme của John Coltrane. Sau khi có nền tảng, bạn sẽ thấy thế hệ mới như Kamasi Washington, Samara Joy, Robert Glasper hay các nghệ sĩ jazz London đang làm mới thể loại thế nào. Bài viết chia danh sách thành hai phần, kèm cách nghe jazz và nơi thưởng thức jazz tại Việt Nam.

Phần 1: những bậc thầy kinh điển

Miles Davis – Kind of Blue (1959)

Thường được nhắc đến như album jazz nổi tiếng nhất mọi thời đại. Với cách ứng tác dựa trên điệu thức (modal jazz), album có không khí thư thái, giai điệu dễ nhớ, là cửa ngõ lý tưởng cho người mới. Dàn nhạc gồm những tên tuổi lớn như John Coltrane, Cannonball Adderley và Bill Evans.

Dave Brubeck Quartet – Time Out (1959)

Album thử nghiệm với nhịp lẻ như 5/4, 9/8 nhưng vẫn rất dễ nghe. Bài "Take Five" do nghệ sĩ saxophone Paul Desmond sáng tác trở thành một trong những bản jazz quen thuộc nhất.

Charles Mingus – Mingus Ah Um (1959)

Năng lượng mạnh mẽ, pha trộn gospel, blues và swing, thể hiện cá tính của nhà soạn nhạc, nghệ sĩ contrabass lừng danh.

Stan Getz và João Gilberto – Getz/Gilberto (1964)

Cuộc gặp gỡ giữa jazz và bossa nova Brazil, với "The Girl from Ipanema" nổi tiếng. Album nhẹ nhàng, hợp nghe buổi sáng hay trong quán cà phê.

John Coltrane – A Love Supreme (1965)

Tác phẩm bốn phần mang tính tâm linh, mãnh liệt và sâu sắc. Không dễ nghe ngay lần đầu, nhưng là trải nghiệm đáng giá khi bạn đã quen với jazz.

Phần 2: những giọng nói mới

Kamasi Washington – The Epic (2015)

Album ba đĩa đầy tham vọng của nghệ sĩ saxophone Los Angeles, kết hợp dàn hợp xướng, dàn dây và năng lượng spiritual jazz. The Epic góp phần đưa jazz đến với khán giả trẻ, nhiều người biết Kamasi qua cộng tác với Kendrick Lamar.

Robert Glasper Experiment – Black Radio (2012)

Kết nối jazz với R&B và hip-hop, với nhiều ca sĩ khách mời. Album giành Grammy và mở ra hướng đi giao thoa thể loại.

Samara Joy

Nữ ca sĩ trẻ với giọng hát ấm áp, phong cách gợi nhớ các huyền thoại như Sarah Vaughan và Ella Fitzgerald. Cô giành Grammy cho Nghệ sĩ mới xuất sắc nhất năm 2023, một điều hiếm thấy với nghệ sĩ jazz. Album Linger Awhile là điểm khởi đầu tốt.

Cảnh jazz London

Thế hệ nghệ sĩ như Shabaka Hutchings, Nubya Garcia, Ezra Collective kết hợp jazz với afrobeat, grime và nhạc Caribe, tạo nên âm thanh sôi động thu hút khán giả trẻ. Ezra Collective giành giải Mercury Prize năm 2023, lần đầu tiên một nhóm jazz nhận giải này.

Bảng lộ trình nghe cho người mới

Cách nghe jazz

• Chú ý chủ đề và ứng tác: nhiều bản jazz bắt đầu bằng giai điệu chủ đề, sau đó từng nhạc công ứng tác, rồi quay về chủ đề.
• Nghe từng nhạc cụ: lần nghe đầu theo dõi saxophone, lần sau theo dõi bass hay trống.
• Đừng vội: jazz thưởng cho người nghe lại nhiều lần.
• Dùng thiết bị tốt: jazz thu âm tự nhiên, nhiều chi tiết không gian. Tai nghe có sân khấu rộng như gợi ý trong bài tai nghe open-back hoặc đĩa than trên mâm đĩa tử tế mang lại trải nghiệm rất khác.

Jazz ở Việt Nam

Jazz có lịch sử riêng tại Việt Nam với những nghệ sĩ tiên phong như nghệ sĩ saxophone Quyền Văn Minh ở Hà Nội và Trần Mạnh Tuấn ở TP.HCM. Các câu lạc bộ jazz ở hai thành phố lớn duy trì biểu diễn trực tiếp nhiều tối trong tuần, là nơi tuyệt vời để trải nghiệm jazz sống. Thế hệ nhạc công trẻ được đào tạo bài bản cũng ngày càng nhiều, mang jazz đến các lễ hội và sân khấu mới. Nghe jazz trực tiếp là cách hiểu thể loại này nhanh nhất, vì sự ứng tác chỉ thực sự sống động khi bạn ngồi trước nhạc công.

Những nhánh jazz nên biết

Jazz không phải một phong cách duy nhất. Swing của thập niên 1930–1940 gắn với các dàn big band và nhạc khiêu vũ. Bebop nhanh, phức tạp, dành cho người nghe hơn là để nhảy. Cool jazz và modal jazz thư thái, giàu không gian, như Kind of Blue. Hard bop đưa blues và gospel trở lại. Free jazz phá bỏ cấu trúc hòa âm truyền thống. Jazz fusion kết hợp rock, funk và nhạc điện tử. Biết các nhánh này giúp bạn gọi tên được thứ mình thích và tìm thêm album cùng phong cách.

Jazz và các thể loại khác

Jazz ảnh hưởng tới hip-hop, R&B, nhạc điện tử và pop. To Pimp a Butterfly của Kendrick Lamar dùng nhiều nhạc công jazz; nhiều producer lấy sample từ đĩa jazz cũ. Nếu bạn đến jazz từ hip-hop, bài vì sao album của Kendrick Lamar được xem là kinh điển là cầu nối thú vị.

Kết luận

Jazz không khó nghe nếu bạn bắt đầu đúng chỗ. Đi từ những kiệt tác dễ tiếp cận, đào sâu dần vào các tác phẩm phức tạp, rồi khám phá thế hệ mới đang làm thể loại này trẻ lại. Và nếu có dịp, hãy ngồi một tối ở câu lạc bộ jazz để cảm nhận âm nhạc được tạo ra ngay trước mắt.